Οι καλικάντζαροι είναι από τις πιο ζωντανές και παιχνιδιάρικες μορφές της ελληνικής λαϊκής παράδοσης. Σύμφωνα με το μύθο, ζουν στα έγκατα της γης όλο τον χρόνο και πριονίζουν τον κορμό που κρατά τον κόσμο. Όταν όμως πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, ανεβαίνουν στην επιφάνεια για δώδεκα ημέρες από τα Χριστούγεννα έως τα Φώτα αφήνοντας τον κορμό μισοκομμένο, που στο μεταξύ ξαναγίνεται ακέραιος.Μικρόσωμοι ή ψηλοί, τριχωτοί ή κουτσοί, με ουρές, κέρατα ή στραβά δόντια, οι καλικάντζαροι αλλάζουν μορφή από τόπο σε τόπο. Κοινό τους χαρακτηριστικό όμως είναι η σκανταλιά. Μπαίνουν στα σπίτια από τις καμινάδες, μπερδεύουν τα φαγητά, κρύβουν αντικείμενα, σβήνουν τα φώτα και τρομάζουν τους ανυποψίαστους.
Οι άνθρωποι προσπαθούσαν να τους διώξουν με φωτιά, λιβάνι, αγιασμό ή αφήνοντας το τζάκι αναμμένο όλη νύχτα. Σε κάποιες περιοχές πίστευαν πως αν τους ξεγελούσες με μέτρημα (π.χ. να μετρήσουν τρύπες σε κόσκινο), θα έφευγαν πριν ξημερώσει.Πέρα από τον φόβο, οι καλικάντζαροι κρύβουν χιούμορ και φαντασία. Είναι η προσωποποίηση του χάους μέσα στην τάξη, της ανατροπής μέσα στη ρουτίνα. Έρχονται για λίγο, αναστατώνουν τα πάντα και φεύγουν, αφήνοντας πίσω τους ιστορίες, γέλια και μια αίσθηση μαγείας.Ίσως γι’ αυτό, ακόμα και σήμερα, οι καλικάντζαροι δεν μας τρομάζουν πραγματικά. Μας θυμίζουν ότι ο κόσμος χρειάζεται και λίγη σκανταλιά για να παραμένει ζωντανός.
